Nikkel is een sterk, grijs metaal dat voornamelijk wordt gewonnen via dagbouw (open mijnen aan de oppervlakte).
Het metaal wordt gezien als onmisbaar voor de productie van duurzame technologieën...
Een zogeheten "strategisch materiaal".
De Keerzijde van Verduurzaming
Een multimediastory over de verwerking van nikkel
Wat is nikkel?
Nikkel wordt gebruikt voor verschillende “groene” producten:
Bouwonderdelen van windturbines...
...accu's/batterijen voor elektrische auto's...
...en opslagsystemen voor schone energie
Maar waar komt die nikkel eigenlijk vandaan?
De grootste nikkelwinning wereldwijd
1 ton = 1000 KG
-
Canada
190 000 ton
-
Rusland
210 000 ton
-
Filipijnen
330 000 ton
Over de hele wereld wordt nikkel gewonnen, maar de verschillen zijn groot. Indonesië staat ver bovenaan. Het land wint meer nikkel dan alle andere grote nikkelwinningslanden samen. Juist daarom speelt Indonesië een centrale rol.
Wie verdient aan nikkel?
Nikkel dat in Indonesië wordt gewonnen, is een belangrijke grondstof voor de wereldmarkt. Het wordt meestal niet alleen in Indonesië gebruikt, maar vooral naar China geëxporteerd om daar verder verwerkt te worden tot producten voor batterijen, accu’s voor elektrische auto’s en roestvrij staal. In 2024 exporteerde China voor ongeveer 2,8 miljard dollar aan nikkelproducten naar de rest van de wereld.
In 2024 produceerde China meer dan 70 % van alle elektrische voertuigen in de wereld en was het verantwoordelijk voor ongeveer 40 % van de wereldwijde export van elektrische voertuigen, met Europa als één van de belangrijkste afzetmarkten.
Elektrische auto’s uit China zijn de afgelopen jaren sterk in populariteit gegroeid in Europa. Van bijna geen marktaandeel rond 2019 tot meer dan 20 % van de batterij-elektrische auto’s in de EU-verkoop in 2024.
Omdat veel elektrische auto’s in Europa gedeeltelijk of volledig uit China komen, is Europa afhankelijk van die productieketen. De EU is één van de grootste markten voor Chinese elektrische voertuigen, goed voor ongeveer 40 % van de waarde van Chinese EV-exporten.
Dat betekent dat beslissingen van Europese overheden, autofabrikanten en consumenten direct invloed hebben op de vraag naar nikkel uit Indonesië en daarmee op de omstandigheden waaronder dat nikkel wordt gewonnen en verwerkt.
De uitstoot van nikkel
In Indonesië gaat de productie van nikkel gepaard met een uitzonderlijk hoge CO₂‑uitstoot. Gemiddeld veroorzaakt één ton nikkel tussen de 50 ton CO₂ over de hele productieketen.
Dat begint al bij de ontbossing: tropisch bos, dat van nature veel CO₂ opslaat, moet plaatsmaken voor mijnbouw goed voor meer dan 10 ton CO₂ per ton nikkel alleen al door het kappen van bomen. Vervolgens draaien de ovens en smelters voornamelijk op eigen kolencentrales, die dag en nacht uitstoten. Daarbovenop komen de zware, energie‑intensieve processen van smelten en raffineren, die de totale klimaatimpact verder vergroten.
Grote nikkelbedrijven in Indonesië stoten samen naar schatting 15 miljoen ton CO₂ per jaar uit, ongeveer evenveel als wat een passagiersvliegtuig uitstoot tijdens meer dan 80.000 vluchten van Amsterdam naar New York.
Het grootste deel van deze uitstoot komt van kolencentrales die speciaal zijn gebouwd om nikkelsmelters van stroom te voorzien; smelten is nu verantwoordelijk voor bijna 98% van de CO₂‑uitstoot van de sector.
Als de geplande uitbreiding doorgaat, kan de uitstoot rond 2028 oplopen tot circa 38,5 miljoen ton CO₂ per jaar, vergelijkbaar met de uitstoot van meer dan 200.000 vluchten van Amsterdam naar New York. De extra uitstoot versterkt klimaatverandering, met gevolgen voor Indonesië: meer extreem weer, zoals zware regenval en overstromingen, en extra druk op bossen en landbouwgebieden.
De arbeiders achter nikkel
Gezondheid
Dag in dag uit ademen de arbeiders een mengsel van stof, rook en gassen in dat uit de smelters opstijgt. Het prikt in hun ogen, veroorzaakt een constante hoest en maakt elke ademhaling zwaarder. Beschermingsmiddelen zijn er vaak niet, of van slechte kwaliteit, en in de brandende hitte dragen veel arbeiders ze niet de hele tijd. Zo ademen ze elke dag opnieuw dezelfde vervuilde lucht in, met alle gevolgen voor hun gezondheid.
Veiligheid
In de nikkelindustrie komen nog steeds ernstige ongevallen voor, waaronder explosies, branden en instortingen. Tussen 2019 en 2025 werden meer dan honderd incidenten geregistreerd, met ruim honderd doden en vele gewonden. Werknemers melden dat productie vaak prioriteit krijgt boven veiligheid, dat defecte machines blijven draaien en dat veel veiligheidsinstructies alleen in het Chinees beschikbaar zijn.
Werkdagen
Veel arbeiders maken dagen van 10 tot 12 uur, vaak zes tot zeven dagen per week, wat neerkomt op 56 tot 72 uur arbeid. Hun maandloon bedraagt doorgaans tussen de 3 en 3,6 miljoen roepia, omgerekend zo’n 230 tot 420 euro. Dat is in sommige gevallen nauwelijks hoger dan het lokale minimumloon, een bedrag waar jongeren in Nederland met een bijbaan vergelijkbaar aan verdienen.
Woonomgeving
Veel arbeiders wonen in eenvoudige, krappe slaapzalen of containers dicht bij de fabriek, vaak met slechte ventilatie en weinig privacy. De leefomgeving is sterk vervuild: stof bedekt waslijnen en ramen, het water kleurt roodbruin, en dag en nacht is er lawaai van de fabriek. In sommige gebieden bestaat bovendien het risico op overstromingen of modderstromen door de mijnbouwactiviteiten.
De reis van nikkel
Bijna al het nikkelerts dat in Indonesië wordt gewonnen, vertrekt naar China: rond de 95–96% van de Indonesische nikkelexport gaat die kant op. In 2023 ging bijvoorbeeld zo’n 8,7 miljoen ton nikkel rechtstreeks van Indonesische smelters naar de Chinese industrie. Je kunt het zien als een constante stroom schepen vol nikkelblokken en containers die Indonesië verlaten richting China.
In de Indonesische nikkelindustrie hebben Chinese bedrijven veel macht. Zij bezitten en controleren ongeveer 75% van de capaciteit om nikkel te winnen in Indonesië. Grote nikkelparken, zoals Morowali en Weda Bay, zijn gefinancierd of technisch geleid door Chinese bedrijven, ook al liggen ze op Indonesische grond.
Voor China is nikkel uit Indonesië goedkoop en betrouwbaar: grote hoeveelheden, langlopende contracten en directe controle via investeringen in fabrieken en industrieparken. Zo haalt China grondstoffen binnen voor batterijen, roestvrijstaal en technologie, terwijl de zwaarste vervuiling en ontbossing vooral in Indonesië achterblijven.